poniedziałek, 23 stycznia 2017

"Co drzemie w historii...?" 23 stycznia

Śmierć cesarza 23.01.1002
Przebywający w Falerii (ok 50 km od Rzymu) 22 - letni cesarz Otton III dostał nagle wysokiej gorączki i zmarł. Monarcha zmierzał do Rzymu, który opuścił ze względu na wybuch chłopskiej rebelii. Otton był wizjonerem, marzył o stworzeniu w Europie wielkiej uniwersalistycznej federacji królestw: Romy (Italii), Galii (Francji), Germanii (Niemiec) i Sclovinii (Słowiańszczyzny). Dwa lata przed śmiercią pielgrzymował do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie, chcąc pozyskać do tej idei polskiego księcia Bolesława Chrobrego, w którym widział przywódcę Słowiańszczyzny. Przedwczesna śmierć Ottona interpretowana byłą jako kara za zbezczeszczenie grobu Karola Wielkiego, który cesarz kazał otworzyć podczas wizyty w Akwizgranie. Ale nie brakowało też głosów, że został otruty. 

"Co drzemie w historii...?" 22 stycznia

Niech wybuchnie powstanie 22.01.1863
"Nikczemny rząd najezdniczy rozwścieklony oporem męczonej przezeń ofiary postanowił zadać jej cios stanowczy - porwał kilkadziesiąt tysięcy najdzielniejszych, najgorliwszych jej obrońców, oblec w nienawistny mundur moskiewski i pognać tysiące mil na wieczną nędzę i zatracenie" - tak rozpoczynał się "Manifest do narodu" wydany tydzień po rozpoczęciu branki, czyli poboru polskiej młodzieży do armii carskiej. Manifest proklamował konspiracyjny Komitet Centralny Narodowy, który jednocześnie mianował się Rządem Narodowym. Ogłosił w nim "(...) wszystkich synów Polski, bez różnicy wiary i rodu, pochodzenia i stanu wolnymi i równymi obywatelami kraju" i wzywał ich do podjęcia walki. Powstanie styczniowe rozpoczęło się w nocy z 22 na 23 stycznia. 

Krwawa niedziela 22.01.1905
 Podczas wielotysięcznej manifestacji w Petersburgu wojska na rozkaz cara Mikołaja II otworzyło ogień do tłumu. Zginęło, jak się szacuje, około tysiąca demonstrantów, a trzykrotnie więcej odniosło rany. Na wystąpienia zanosiło się już od kilku tygodni, a jednym z zapalników protestu okazała się informacja o upadku rosyjskiej bazy morskiej Port Artur na Pacyfiku podczas toczącej się wojny z Japonią. Żyjący w fatalnych warunkach petersburscy robotnicy ogłosili strajk w stołecznych fabrykach i domagali się poprawy sytuacji bytowej. Pokojowa demonstracja nie była jednak wymierzona w cara, lecz w rząd. Robotnicy prowadzeni przez prawosławnego mnicha Gieorgija Gapona nieśli ikony i portrety Mikołaja II. Krwawa niedziela zapoczątkowała rewolucję 1905 r., która w następnych tygodniach ogarnęła niemal cały kraj. 

piątek, 20 stycznia 2017

"Co drzemie w historii...?" 21 stycznia

Od igły do Opla 21.01.1862
W Russelsheim w Hesji ślusarz Adam Opel zakłada firmę produkującą maszyny do szycia. Idzie mu świetnie i dość szybko staje się jednym z głównych producentów takich maszyn. W 1884 r., Opel zaczyna myśleć o bicyklach i w dwa lata później fabrykę w Russelsheim opuszcza pierwszy rower. Po śmierci Adama w 1895 r., firmę przejmują Fritz oraz Wilhelm, dwaj spośród pięciu synów. To oni zwracają uwagę na rodzący się przemysł samochodowy. W 1899 r., w Russelsheim powstaje pierwszy samochód. Tysięczny egzemplarz opuszcza fabrykę w 1906 r. W 1914 r., Opel jest już największym niemieckim producentem aut, a w 1929 r., staje się częścią General Motors i po dziś dzień należy do amerykańskiego koncernu, pozostając jednym z motoryzacyjnych gigantów.

Charlie i Brzdąc 21.01.1921
Na ekrany kin wszedł "Brzdąc" - pierwszy film pełnometrażowy, którego reżyserem i scenarzystą był Charles Chaplin (debiutował w fabule Macka Sennetta w 1914 r., "Zabawny romans Charliego i Loloty"). Film opowiada o szklarzu włóczędze, który wychowuje znalezionego na ulicy chłopca (w tej roli Jackie Cooger). Gdy ten dorasta, staje się zaradnym wspólnikiem swego safandułowanego opiekuna - rozbija szyby, a szklarz je wstawia i w ten sposób zarabia. O chłopca upomina się jednak opieka społeczna, z którą Charlie musi stoczyć heroiczny bój. Wzruszający film o przyjaźni i miłości uznawany jest za jedno z arcydzieł kina. Krytycy nie tylko zachwycali się aktorstwem i pomysłem Chaplina, lecz także udanym połączeniem gatunków - komedii, dramatu i kina społecznego. 

Samospalenie Hirnyka 21.01.1978
Na tarasie widokowym Czerniczej Góry na terenie Narodowego Rezerwatu Tarasa Szewczenki w Kaniowie ok 130 km koło Kijowa, oblał się benzyną i podpalił ukraiński nacjonalista Oleksa Hirnyk. Gdy płonął, wbił sobie nóż w serce, a tuż przed samobójstwem rozrzucił ulotki wyjaśniające, że to protest przeciwko rosyjskiej okupacji Ukrainy i rusyfikacji narodu ukraińskiego. Przed wojną Hirnyk służył w polskim wojsku, ale za przynależność do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów został z niego wydalony i skazany na pięć lat więzienia. W 1940 r., aresztowały go władze sowieckie i jako ukraińskiego nacjonalistę został zesłany do łagru. Po wojnie pracował m.in. jako kopacz gliny i kamieniarz. Informacje o samospaleniu Hirnyka władze ukrywały, a po raz pierwszy ukraińska prasa napisała o nim dopiero w 1992 r.   

"Co drzemie w historii...?" 20 stycznia

Uniwersytet Jana Kazimierza 20.01.1661
"Zgodziliśmy się łatwo i chętnie, ażeby kolegium ojców jezuitów we Lwowie godność akademii i tytuł uniwersytetu został nadany. I pozwalamy, aby w tymże kolegium generalne studium w każdym dowolnym fakultecie ustanowione było" - głosił król Jan II Kazimierz Waza. Decyzje musiał jeszcze zatwierdzić Sejm, a posłowie pod naciskiem lobby Krakowa i Zamościa, gdzie działały akademie, ją zablokowali. Uczelnia z prawdziwego zdarzenia zaczęła działać we Lwowie dopiero w 1758 r., czyli pod koniec czasów saskich. Potem przechodziła różne koleje: od marginalizacji w czasach zaborów, gdy została Liceum Lwowskim, do rozkwitu w II RP, kiedy jako Uniwersytet Jana Kazimierza słynęła z wybitnej kadry profesorskiej. Dziś działa jako Ukraiński Uniwersytet Iwana Franki. 

Odbudować zamek 20.01.1971
Komitet Centralny PZPR zdecydował o utworzeniu Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie. Zamek został zniszczony we wrześniu 1939 r., podczas bombardowań oraz w 1944 r., w czasie powstania warszawskiego, gdy Niemcy wysadzili w powietrze to, co z niego zostało. Na czele komitetu stanął szef warszawskiej organizacji partyjnej Józef Kępa, a wiceprzewodniczącym został prof. Stanisław Lorentz, wieloletni dyrektor Muzeum Narodowego i wielki orędownik odbudowy. Już w lipcu 1974 r., na zamkowych wieżach zostały zamocowane hełmy, ale na całkowite zakończenie odbudowy trzeba było jeszcze czekać dziesięć lat. Komitet został rozwiązany 31 sierpnia 1984 r. Pierwszym dyrektorem zamku został w 1980 r., prof. Aleksander Gieysztor. 

"Co drzemie w historii...?" 19 stycznia

Jak powstała neonówka? 19.01.1915
Francuski fizyk Georges Claude (1870 - 1960) opatentował lampę neonową zwaną neonówką bądź jarzeniówką. Początki wynalazku sięgają 1902 r., gdy Claude i jego wspólnik założyli istniejącą do dziś firmę Air Liquide. Zajmowała się ona głównie skraplaniem tlenu, a produktem ubocznym tego procesu był neon - nieszkodliwy gaz bezwonny i bezbarwny. Gdy podczas eksperymentów wynalazca przepuścił prąd elektryczny przez zamkniętą rurę zawierającą neon, okazało się, że wewnątrz następuje wyładowanie jarzeniowe skutkujące świeceniem gazu. Neonówki są wykorzystywane do oświetlania reklam ulicznych, ale także np. w czujnikach, za pomocą których sprawdza się istnienie napięcia w gniazdkach elektrycznych. 

Sfałszowane wybory 19.01.1947
Pierwsze powojenne wybory do Sejmu Ustawodawczego zakończyły się zwycięstwem Bloku Demokratycznego, koalicji komunistycznej Polskiej Partii Socjalistycznej (niemającej zbyt wiele wspólnego z powojenną PPS), Stronnictwa Demokratycznego i Stronnictwa Ludowego. Oficjalnie blok ten uzyskał 80,1 % głosów i 394 miejsca w Sejmie, a opozycyjne Polskie Stronnictwo Ludowe Stanisława Mikołajczyka - 10,3 % i 28 miejsc. W rzeczywistości wybory zostały sfałszowane przez komunistów. Nagminnie podmieniano zawartość urn wyborczych, podrzucano karty do głosowania, a w komisjach, w których PSL nie miało przedstawiciela, fałszowano protokoły. Nie wiadomo jakie były rzeczywiste poparcie społeczeństwa dla obozu komunistycznego i opozycji peeselowskiej.   

"Co drzemie w historii...?" 18 stycznia

Strzał Dunikowskiego 18.01.1905
W restauracji "U Lija" (nazwa wzięła się od nazwiska właściciela Mieczysława Lijewskiego) na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, rzeźbiarz Xawery Dunikowski zastrzelił malarza Wacława Pawliszaka. Poszło prawdopodobnie o to, że Dunikowski jako członek komisji jednej z wystaw odrzucił obraz Pawliszaka. Zabójca trafił do aresztu, ale wyszedł za kaucją 2 tys. rubli i wkrótce wyjechał do Rzymu. 

"Co drzemie w historii...?" 17 stycznia

Koniec Szarych Szeregów 17.01.1945
Rozwiązane zostały Szare Szeregi, harcerska organizacja konspiracyjna grupująca młodzież męską, założoną 27 września 1939 r., w Warszawie. Nazwa "Szare Szeregi" upowszechniła się w 1940 r., a wzięła się z Poznania. Do skrzynek pocztowych mieszkań, z których okupanci wyrzucali Polaków i zajętych przez Niemców, poznańscy harcerze wrzucali ulotki. Prostowały one fałszywe informacje okupanta, że prawowici właściciele opuścili swe domostwa dobrowolnie - zostali deportowani do Generalnego Gubernatorstwa. Ulotki były podpisane inicjałami SS, który to skrót harcmistrze Józef Wiza i Roman Łuczywek rozwinęli jako Szare Szeregi. Kryptonim przyjął się w Poznaniu, a informacje o nim przywiózł do Warszawy Witold Marcinkowski i wkrótce cała organizacja przyjęła tę nazwę.