"Co drzemie w historii...?" 13 stycznia

Oblot Sikorky'ego 13.01.1942

Amerykanie dokonali oblotu helikoptera Sikorsky XR - 4, który stał się pierwszym alianckim śmigłowcem zastosowanym w warunkach bojowych i 23 kwietnia 1944 r., w Birmie wziął udział w operacji ratowania pilota i pasażerów samolotu, który rozbił się za liną frontu. XR - 4  powstał na bazie eksperymentalnego Vought - Sikorsky 300 zaprojektowanego przez Igora Sikorskiego, słynnego konstruktora lotniczego pochodzenia rosyjskiego. 

"Co drzemie w historii...?" 12 stycznia

Kapelusz prymasa 12.01.1953

W Watykanie na konsystorzu prymas Polski arcybiskup Stefan Wyszyński został ogłoszony kardynałem, ale nie odebrał kapelusza kardynalskiego, ponieważ władze odmówiły mu zgody na wyjazd do Rzymu. Kardynał poświęcił tamtego dnia Dom Arcybiskupów Warszawskich i odebrał homagium od zebranych tam kapłanów. Na odebranie kapelusza przyszło mu długo poczekać, jako że 25 września został pozbawiony wolności, następne trzy lata spędził w różnych miejscach odosobnienia i do Warszawy wrócił 25 października 1956 r. Dopiero w maju 1957 r., prymas udał się do Rzymu, gdzie wraz z polskimi biskupami został przyjęty na audiencji przez Piusa XII, który 18 maja wręczył mu kapelusz i pierścień kardynalski. Jego kościołem tytularnym stała się bazylika Matki Bożej w Zatybrze.

"Co drzemie w historii...?" 11 stycznia

Los marszałka 11.01.1947

Aresztowany został Grigorij Kuklik, generał, który błyskotliwą karierę zawdzięczał w wielkie mierze temu, że w 1918 r., w rejonie Carycyna poznał wówczas Klementa  Woroszyłowa oraz Stalina. Choć uchodził za słabego dowódcę, to dochrapał się do stopnia marszałka, który stracił w lutym 1942 r., po oskarżeniu go o doprowadzenie do oddania Kercza i Rostowa. Wcześniej stracił wywodzącą się z arystokracji żonę, którą w maju 1940 r., Stalin kazał porwać i rozstrzelać, a Kulik podzielił jej los 24 sierpnia 1950 r. Przeżył natomiast marszałek lotnictwa Aleksandr Nowikow, aresztowany w kwietniu 1946 r., i skazany został na pięć lat. Powojenne uderzenie w wyższych dowódców było elementem szykowanej przez Stalina czystki w armii i objęło nawet marszałka Gieorgija Żukowa, który utracił stanowisko ministra obrony i poszedł w odstawkę. 

"Jak być kochaną" 11.01.1963

Na ekrany kin wszedł film "Jak być kochaną" Wojciecha Jerzego Hasa według scenariusza Kazimierza Brandysa. Publiczność spodziewała się kolejnego obrazu wojennego, tymczasem okupacja jest w nim tylko tłem historii miłości aktorki do kolegi po fachu. Łucja  (gra ją Barbara Krafftówna) kocha bez pamięci Wiktora (w tej roli Zbigniew Cybulski), ale on nie odwzajemnia uczucia. Mimo to pełna poświęcenia dziewczyna opiekuje się nim, a kiedy ukochany popada w klopoty, ukrywa go przed Niemcami. "Jak być kochaną" to jeden z najbardziej znanych filmów tzw. szkoły polskiej i jeden z najważniejszych w dorobku Hasa. Kreację Krafftówny uznaje się za największa w polskim kinie, Aktorka dostała za nią nagrodę na festiwalu filmowym w San Francisco, gdzie triumfował także film Hasa.  

"Co drzemie w historii...?" 10 września

"Alea iacta est" 10.01.49 p.n.e.

"Kości zostały rzucone" - powiedział Juliusz Cezar, nakazując legionistom przekroczenie Rubikonu, płytkiej rzeki oddzielającej Italię od rzymskiej prowincji Galia Przedalpejska. Rubikon to zapewne dzisiejsza Fiumicino, która wpada do Adriatyku na północ od Rimini. Pewna jest inna rzecz - zdanie o przekroczeniu Rubikonu, oznacza że nie ma już odwrotu od podjętej decyzji. Cezar przechodząc przez rzekę, złamał bowiem prawo i czyniąc to, wybrał wojnę z senatem. Jako byłemu namiestnikowi Galii i człowiekowi, który chciał się ubiegać o stanowisko konsula, nie wolno mu było przekraczać granicy Italii na czele wojska. Wojna domowa zakończyła się zwycięstwem Cezara w 45 r. p.n.e.

Narodziny Standard Oil 10.01.1870

John D. Rockefeller założył ze wspólnikami spółkę Standard Oil Company of Ohio z kapitałem 10 mln $. Jej nazwa sugerowała, że ropę naftową będzie ona przetwarzać w produkt standardowy, czyli wzorcowy, czyli w tamtych czasach miało wielkie znaczenie, bo jakość wyrobów rafineryjnych pozostawiała wiele do życzenia. W ciągu kilkudziesięciu lat Standard Oil stała się najpotężniejszą firmą w USA, zajmowała się wydobyciem, sprzedażą, przetwórstwem i transportem ropy, a u szczytu potęgi kontrolowała 95 % amerykańskiego rynku naftowego. W 1911 r., Rockefeller, uznany dziś za najbogatszego człowieka w historii, został zmuszony przez sąd najwyższy do podzielenia firmy na mniejsze spółki, co miało położyć kres monopolistycznej pozycji Standard Oil.

Traktat wersalski 10.01.1920

W Wersalu został ratyfikowany i z ta datą wszedł w życie traktat wprowadzający nowy porządek polityczny po I wojnie światowej. Został wynegocjowany przez zwycięskie mocarstwa - Francję, Wielką Brytanię, Stany Zjednoczone, Japonię i Włochy - podczas trwającej od 18 stycznia 1919 r., do 21 stycznia 1920 konferencji pokojowej w Paryżu i narzucony pokonanym Niemcom. Nakładał na nich obowiązek wypłaty reparacji wojennych, demilitaryzację, zwrot Francji Alzacji i Lotaryngii, a ponad to powołał Ligę Narodów i usankcjonował powstanie nowych niepodległych państw - Polski i Czechosłowacji. Osobne traktaty zostały zawarte z innymi pokonanymi państwami - Austrią, Węgrami, Turcją i Bułgarią. Porządek wersalski zaczął się chwiać już w latach 20., upadł w 1939 r., po wybuchu II wojny światowej. 

"Co drzemie w historii...?" 9 stycznia

Rzeź pod Gollipoli 09.01.1916

Zakończyła się trwająca od 25 kwietnia 1915 r., bitwa o turecki półwysep Gollipoli. jego zdobycie miało doprowadzić do opanowania przez wojska ententy Cieśniny Dardanelskiej, zajęcia Stambułu i wyeliminowania Turcji z wojny. Utworzenie nowego frontu na południu zmusiłoby też państwa centralne do przerzucenia tam wojsk z zachodu, gdzie od wielu miesięcy trwała wyniszczająca wojna pozycyjna. W końcu pomogłoby to Rosji uzyskać kontrolę nad Morzem Czarnym, z czym miała ona spore problemy. Desant połączonych sił brytyjskich, francuskich, hinduskich, nowozelandzkich i australijskich na Gollipoli po kilkumiesięcznych walkach krwawo odparli Turcy. W tej jednej z najzacieklejszych bitew I wojny światowej poległo ok. 130 tys. żołnierzy. 

Wpadka Borusewicza 09.01.1986

W Gdańsku w ręce Służby Bezpieczeństwa wpadł Bogdan Borusewicz, jeden z ukrywających się liderów "Solidarności" zdelegalizowanej po wprowadzeniu stanu wojennego. Borusewicz przyjechał do lokalu przy ul. Sokolej, w którym znajdowała się tajna drukarnia. Gdy zapukał do drzwi, rzuciło się na niego kilku esbeków, którzy go obezwładnili. Ukrywał się od czterech lat, kilka razy był bliski aresztowania (raz milicjant strzelał do niego w czasie ucieczki), ale zawsze udawało mu się uciec. Borusewicz był przekonany, że wpadł przypadkiem, ale po latach okazało się, iż na jego trop naprowadził SB tajny współpracownik Stanisław Ossowski, który wynajmował lokal na drukarnię. Borusewicz siedział do 1988 r., odzyskał wolność na mocy amnestii. 

Urodziny 09.01.1990

27 lat temu na  świecie pojawiła się Dagmara. Ważna data w moim życiu...

"Co drzemie w historii...?" 8 stycznia

Wpadka Nikifora 08.01.1938

W miejscowości Biała (przed wojną nie była jeszcze połączona z Bielskiem) policja państwowa aresztowała Nikifora Maruszeczkę, jednego z najgroźniejszych bandytów międzywojennej Polski. Wpadł, gdy po pijanemu wszczął bójkę w restauracji hotelu "Pod Orłem", gdzie rozpoznał go jeden z gości (listy gończe z portretem Maruszeczki publikowała prasa). Kilka osób obezwładniło bandytę, a potem przekazało policji. Od początku lat 30. grasował on głównie na Górnym Śląsku, gdzie kradł i zabijał, a kiedy grunt zaczął mu się palić pod nogami, uciekł do Berlina. Podejrzany był aż o siedem zabójstw, ale sądzono go tylko za zamordowanie policjanta i okaleczenie innego, na co były dowody. Maruszeczko został skazany na śmierć i stracony w sierpniu 1938 r. 

"Zeszyty historyczne" 08.01.1962

W Paryżu ukazał się pierwszy numer "Zeszytów historycznych" wydanych przez Instytut Literacki. Redaktorami pisma wychodzącego początkowo raz na pół roku, a od 1973 r., - kwartalnie, był Jerzy Giedroys i Zofia Herz, którzy równocześnie redagowali miesięcznik "Kultura", najważniejsze polskie pismo społecznościowo - kulturalne na emigracji. "Zeszyty" miały publikować teksty dotyczące historii Polski i świata, relacje, pamiętniki, eseje i opracowania naukowe, których wydanie w kraju ze względu na cenzurę nie było możliwe. Współpracowały zarówno z wieloma autorami emigracyjnymi m.in. Zbigniewem Siemaszką, Tadeuszem Wyrwą czy prof. Piotrem Wandyczem, jak i krajowymi, którzy publikowali pod pseudonimami. Ostatni numer "Zeszytów" ukazał się w 2010 r. 

"Co drzemie w historii...?" 7 stycznia

Przepraszam, za lekkie spóźnienie. Już się to nie powtórzy. Zaczynamy od zaległego wpisu. 

Narodziny fotografii 07.01.1839

W Paryżu ogłoszono wynalezienie dagerotypii, metody utrwalania obrazu. Jej twórcami byli Louis Jacques Mande Daguerre oraz jego nieżyjący już wspólnik Joseph Niepce. Metoda wykorzystywała znane już urządzenie o nazwie camera obscura (ciemna komnata) - pudełko mające na jednej ściance otwór (obiektyw), na drugiej szybkę (ekran), na której odbijał się wpadający do środka odwrócony obraz. Daguerre pokrył szybkę jodkiem srebra, co pozwoliło utrwalić obraz. Odkrył też zjawisko tzw. obrazu utajonego, widocznego nie po naświetleniu ekranu, ale dopiero po jego chemicznym wywołaniu. Dagerotypia uważana jest za początek fotografii, choć w 1839 r., jej odkrywcą ogłosił się też Brytyjczyk Wiliam Fox Talbot, wynalazca tzw. kalotypii, dzięki której powstał negatyw pozwalający robić odbitki. Dagerotyp utrwalał obraz jednorazowo. 

Śmierć "Anody" 07.01.1949

W budynku Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego na rogu Koszykowej i Alei Jerozolimskich w Warszawie w niewyjaśnionych okolicznościach poniósł śmierć 26 - letni Jan Rodowicz ps. "Anoda", członek Szarych Szeregów, żołnierz batalionu "Zośka", bohater powstania warszawskiego. Ubecy od wielu miesięcy inwigilowali spotykających się po wojnie "zośkowców". W sumie aresztowali 27 osób, a po "Anodę" przyszli w wigilię 1948 r. Po przewiezieniu na Koszykową, był intensywnie przesłuchiwany. Według oficjalnej wersji w drodze na przesłuchanie wyskoczył przez okno, w co nie uwierzyli ani rodzina, ani przyjaciele. Rodzice zostali powiadomieni o śmierci syna dopiero 1 marca 1949 r. Odnaleźli jego nieoznaczoną mogiłę na Powązkach i pochowali w rodzinnym grobowcu.